Endüstri 4.0 ile uyumlu geliştirilen kompresörler, birçok farklı sektörde proses süreçlerinde kritik rol üstlenir. Zorlu denizcilik ortamlarında da kesintisiz çalışma için hassas bir sistem bileşenidir. Genellikle gemilerin makine dairesinde bulunan kompresörler, gemi kompresörü veya denizcilik kompresörü olarak ifade edilir. Peki, gemi kompresör özellikleri nelerdir? İçeriğimizin devamında gemi kompresörlerine dair tüm detayları bulabilirsiniz.
Gemi Kompresörü Nedir?
Basınçlı hava, enerji depolamayı ve aktarmayı sağlayan güvenli bir enerji kaynağıdır. Bu nedenle birçok mekanik sistemi çalıştırmak için basınçlı havaya ihtiyaç duyulur. Hassas mühendislik uygulaması olarak geliştirilen kompresörler, basınçlı hava ihtiyacını karşılayarak motor için destekleyici işlevi görür. Gemi kompresörü, denizcilik alanında sistemleri çalıştırmak için kullanılan kompresörlerdir.
Gemi hava kompresörü, atmosferden aldığı havayı sıkıştırarak daha yüksek basınç seviyelerine çıkarır. Böylece ana makine ve valf kontrol mekanizmaları gibi sistemler çalıştırılır. Yani, kompresör gemi üzerindeki operasyonların hem güvenli hem de kesintisiz devam etmesi için kritiktir.
Gemi Kompresörü Ne İşe Yarar?
Genel olarak gemi kompresörlerinin işlevlerini şöyle sıralayabiliriz:
- Ana makinenin ve dizel jeneratörlerin ilk hareketini sağlamak,
- Acil durum yangın pompalarını tahrik eden dizellerin ilk defa çalışmasını sağlamak,
- Valfleri uzaktan kontrol etmek,
- Gemi düdüğünün çalmasını sağlamak,
- Filtre ve soğutucu (cooler) gibi sitemlerin temiz kalmasını sağlamak.
Sıraladığımız bu işlevler, yüksek basınçlı kompresör cihazlarının gemide güvenli ve kesintisiz işleyiş için ne denli önemli olduğunun göstergesidir.
Gemi Türlerine Göre Kompresör Kullanımı
Mekanik enerjiyle çalışan gemi kompresörlerinin çalışma prensibine göre değişen modelleri vardır. Gemi kompresör kapasitesi, debi gereksinimi, kullanım amacı gibi unsurlar tercih edilecek kompresör türünü belirler. Örneğin, LNG ve LPG taşıyan gemilerde, yüksek debi ve sürekli çalışma ihtiyacını karşılayan santrifüj kompresörler tercih edilir. Santrifüj kompresörler, buharlaşmış gazı (boil-off gas) kontrol altına alarak basıncın dengeli olmasını sağlar.
Gemi Kompresör Özellikleri
Gemi ana makinelerinde, krank dönüşünü yani motorun ilk hareketini sağlamak için hava 20–30 bar basınca kadar sıkıştırılır. Nitekim yüksek basınç üreten gemi kompresörleri, bu özelliği nedeniyle denizcilik jargonunda starting air kompresör olarak ifade edilir.
Tuzlu su paslanma ve aşınmaya, nem elektrik bileşenlerinin olumsuz etkilenmesine, titreşim ise bağlantı parçalarında gevşeme ve yıpranmasına yol açar. Oysa geminin deniz ortamında kesintisiz çalışması gerekir. Bu nedenle gemi hava kompresörünün;
- Gövdesinin basınca dayanıklı dökme demir veya çelik malzemeden,
- Piston ve silindirlerinin sıcaklığa dayanıklı çelik veya özel kaplamalı alaşımlardan,
- Valflerinin aşınmaya dayanıklı paslanmaz çelik veya bronzdan,
- Rulmanlar ve hareketli parçalarının sürtünmeye dayanıklı çelik alaşımlardan,
- Soğutma parçalarının hızlı ısı transferi yapabilen bakır ve alüminyumdan üretilmiş olması gerekir.
Denizcilik kompresör sistemleri, yapısal özellikleriyle denizcilik koşullarında geminin non-stop çalışmasını sağlar. Güvenlik protokolleri (SOLAS standartları), kompresörün devre dışı kalması veya elektrik bağlantısının kesilmesi durumunda acil durum ünitesi bulunmasını gerektirir. Emergency air compressor (acil durum hava kompresörü), dizel motor ile çalışabildiği gibi kaynağını acil durum jeneratöründen alan motorla da çalışabilir.
Gemi Kompresörü Alırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Gemi kompresör sistemlerinin satın alma süreci teknik değerlendirme odaklı bir karar sürecidir. Bu süreçte teknik açıdan doğru kararı verebilmek için şunlara dikkat etmelisiniz:
CFM hesabı: Gemide hem ana makine hem de diğer sistem ve ekipmanlar aynı anda basınçlı havaya ihtiyaç duyar. Kompresörün bu ihtiyacı karşılayabilmesi için yeterli debi (CFM) kapasitesine sahip olması gerekir.
Basınç seçimi: Gemilerin makine yapısı veya silindir hacmi farklıdır. Bu nedenle ihtiyaç duyulan kompresör basınç değeri, gemi türüne ve geminin kullanım alanına göre belirlenmelidir. Basınç ihtiyacınızı belirlerken üretici tavsiyelerini de göz önünde bulundurmalısınız.
Enerji tüketimi: Bir kompresör verimsiz çalışıyorsa hem enerji tüketimi hem de bakım maliyeti artar. Bu nedenle doğru seçim yapmak gerekir.
Yedek parça: Gemi kompresörünün en belirleyici özelliği uzun süre aralıksız çalışmasıdır. Operasyonel süreklilik nedeniyle bir süre sonra parça değişimi gerekebilir. Yedek parçaya mümkün olan en kısa sürede ulaşılmaması durumunda geminin çalışma düzeni bozulabilir. Bu nedenle kompresör üretici markanın yaygın servis ağına sahip olduğundan emin olmalısınız.
Montaj ve entegrasyon: Gemilerde vibrasyonun yüksek seviyelerde olması mekanik gevşemeye, arızalara ve performans kaybına yol açar. Montajın yanlış yapılması titreşimin artmasına neden olur. Cihazın beklenen performansı verebilmesi için montajın doğru yapılması gerekir. Bu nedenle işletme sisteminin özellikleri kadar montaj süreci de titizlikle değerlendirilmelidir.
Sertifikalar: Kompresörün gemi sistemine entegre edilmesi için denizcilik standartlarına uygun olduğunu gösteren CLASS sertifikasını alması gerekir. Gemi tipi kompresör Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliğine uygun üretilmiş olmalıdır. Kompresör şu belgelere de sahip olmalıdır:
- ISO kalite belgeleri (ISO 9001, ISO 45001, ISO14001),
- Hidrolik test raporu (sızıntı ve basınç konusunda güvenirliği doğrular),
- Malzeme sertifikaları (EN 10204 3.1 vb.)
Kompresör satın alma sürecinde, sıraladığımız teknik detaylara ek olarak basınçlı kaplar ve tesisatlar hakkındaki yönetmelikleri incelemelisiniz. Marka bilinirliğini, satış sonrası hizmetlerini ve tecrübesini de göz ardı etmemelisiniz. Atlas Kompresör olarak 36 yıllık deneyimimizle satın alma sürecinden periyodik kontrollere kadar tüm aşamalarda yanınızda oluyoruz.
Yağlı ve Yağsız Gemi Kompresörü Karşılaştırma Tablosu
Gemilerde otomasyon sisteminin uzun ömürlü olabilmesi için endüstriyel basınçlı hava kurutucuları ile yağsız kompresörler bir arada kullanılır. Bununla birlikte yağlı kompresörler korozyona dayanıklılık sağladığı için bir endüstri standardı olarak görülür. Kullanım tercihini geminin çalışma koşullarına ve sistemin ihtiyacına göre yapmak gerekir. Aşağıdaki tabloda yağlı ve yağsız gemi kompresörlerinin farklarını daha net bir şekilde görebilirsiniz:
| Özellik | Yağlı kompresör | Yağsız kompresör |
| Çalışma Prensibi | Yağ kullanılır. | Yağ kullanılmaz. |
| Hava Kalitesi | Basınçlı havada oil mist yani yağ sisi oluşabilir. | Temiz ve kuru hava sağlar. |
| Kullanım alanı | Ana makine, gemi yardımcı makineleri | Pnömatik kontrol sistemi (PMS), ölçüm cihazları |
| Bakım İhtiyacı | Periyodik yağ değişimi ve yağ filtresi bakımı | Yağ bakımı gerekmez; fakat periyodik bakım gereklidir. |
| Verimlilik | Kesintisiz çalışma | Stabil çalışma |
| Maliyet | Yağsız kompresöre oranla daha düşük maliyetle temin edilir. | Kapsamlı hassas donanım nedeniyle ilk yatırım maliyeti yüksektir. |
| Korozyon riski | Yağ koruyucu tabaka işlevi görerek korozyon riskini azaltır. | Koruyucu yağ olmadığından boru hatlarında paslanma oluşabilir. |
| Çevre etkisi | Yağ kaçağı varsa veya kondens tahliyesi yanlışsa yağlı su deniz kirliliğine yol açabilir. | Yağ kontaminasyonu olmadığı için çevre kirliliğine neden olmaz. |
Yağlı ve yağsız gemi kompresörü arasında seçim yaparken operasyonel gereksinimleri göz önünde bulundurmalısınız.
Gemi Kompresörleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Gemi kompresörü kaç bar olmalıdır?
Diğer kompresör türlerinde olduğu gibi gemi tipi kompresörlerde de basıncın stabil olması sistem güvenliğini sağlar. Bar değeri gemi tipine göre belirlenmelidir. Endüstriyel temizlikte 10 bar kullanılır; fakat ana motoru çalıştırmak için 25–30 bar idealdir.
Gemi kompresörü nerelerde kullanılır?
Kompresörlerin kullanım alanlarından biri de denizcilik alanıdır. Gemilerde hava basıncı sağlamak için kompresör kullanılır. Kompresör olmadan, gemi motorlarının güvenli çalışması ve jeneratör gibi diğer sistemlerin verimli çalışması mümkün değildir.
Gemi kompresörü kaç CFM olmalı?
CFM, kompresörün bir dakika içinde sağlayabileceği hava miktarını ifade eder. Gemi sistemlerinde CFM değeri, gemi büyüklüğü, geminin motor gücü, sistem yükü doğrultusunda değişir. Küçük gemilerde 20 – 60 CFM yeterliyken, orta ve büyük ticari gemilerde CFM ihtiyacı 150 – 400+ seviyelerine ulaşabilir.
Gemilerde kullanılan kompresörler vidalı mı pistonlu mu olmalı? (H3)
Gemilerde genellikle 30 bar ve üzeri basınç üreten ve gemi pistonlu hava kompresörü olarak ifade edilen kompresör çeşidi tercih edilir. Gemi uygulamalarında sessiz çalışan ve bakım ihtiyacı düşük olan vidalı kompresörler de kullanılır. Hangi kompresör tipinin kullanılacağına, ana makine gücü ve hava ihtiyacına göre karar verilir.
Gemi kompresörünün bakımı nasıl yapılır?
Tersanelerde ve liman ortamında çalışan kompresörlerin nem ve tuz nedeniyle korozyon riski fazladır. Bu nedenle periyodik kompresör bakımı ihmal edilmemelidir. Özellikle de 2000–4000 çalışma saatine ulaşıldığında conta ve sızdırmazlık elemanları değiştirilmelidir. Kompresör endüstrisindeki 36 yıllık deneyimimizle gemi tipi kompresör için de kompresör bakımı hizmeti veriyoruz.