Kompresör kelimesi, Fransızca kökenlidir. Türkçe’de sıkıştırmak anlamına gelir. Bu doğrultuda kompresörün işlevini havayı ve diğer gazları sıkıştırmak olarak özetleyebiliriz. Özellikle de üretim alanında kullanılan bu cihazlar, yağ kullanım durumuna göre yağlı ve yağsız kompresörler olarak sınıflandırılır. İçeriğimizin devamında yağlama sistemiyle ilgili diğer detayları bulabilirsiniz.
Yağlı ve Yağsız Kompresör Nedir?
Yağlı yağsız kompresör farkı yalnızca teknik bir detaydan ziyade işlevsel bir farklılığa işaret eder. Yağsız tip kompresörlerin sıkıştırma odasında yağlama sıvısı kullanılmaz. Bu özelliği nedeniyle kuru tip kompresör olarak da ifade edilir. Yağsız sıkıştırma sistemi havanın yağ buharından tamamen arınmasına olanak tanır.
Yağsız kompresör modelleri çoğunlukla ISO 8573-1 (2010) standardında en yüksek saflık seviyesine yakın basınçlı hava üretir. Bu endüstri standardına uyumluluk gösteren kompresörler, kirli veya hasarlı ürün üretme riskini ortadan kaldırır. Özellikle de yüksek saflık gerektiren gıda sektöründe ve ilaç sanayisinde oil-free kompresör tercih edilir.
Vidalı kompresörlerde mineral, sentetik ve tam sentetik yağlar kullanılır. Pistonlu kompresörlerde de sentetik ve mineral yağlar kullanılır. Yağın türü performans üzerinde doğrudan etkilidir. Sentetik ve tam sentetik yağlar, termal dayanıklılık bakımından avantaj sağlarken, mineral yağlar maliyet bakımından avantajlıdır. Soğutma ekipmanları, sıcaklığı kontrol altında tutarak termal dayanıklılığı artırır.
Yağlı ve Yağsız Kompresör Arasındaki Farklar
Kompresörde yağ kullanımı hava kalitesi üzerinde doğrudan etkilidir. İki sistem arasındaki en temel farklılık da bundan kaynaklanır. Yağ bazlı kompresör ile yağsız kompresör arasındaki farklar genel olarak şöyledir:
- Yağlı kompresörlerde pistonlar ve diğer hareketli parçalarda yağ kullanılır.
- Yağlı kompresörlerde kullanılan yağ sayesinde sürtünme azalır. Bu da enerji tüketiminin dengeli olmasını sağlar.
- Yağlı kompresörlerde yağ buharının havaya karışmaması gerekir. Aerosol (oil carryover) yani yağ partikülleri, hava hattına karışırsa ISO 8573-1 gibi hava saflık standartlarına uyulmamış olur. Ayrıca arızaların artmasına bağlı olarak ekipmanın ömrü kısalır. Bu nedenle filtre sistemi kullanılması şarttır.
- Yağsız kompresörlerde yağ birikimi veya sızıntı gibi sorunlar olmadığı için bakım kolaydır.
- Yağsız kompresörlerde yağ kullanılmadığı için parçalar daha hassastır.
- Yağsız kompresörler hijyenin çok önemli olduğu gıda sektörü gibi alanlarda tercih edilir.
Yağlı ve yağsız kompresörlerde hava kalitesi kadar çalışma yoğunluğu da belirleyici bir unsurdur. Tercihin yanlış olması cihazın ömrünün kısa olmasına, sık sık arıza yapmasına ve bakım maliyetinin yüksek olmasına yol açar.
Yağlı ve Yağsız Kompresör Seçerken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Yağlı ve yağsız kompresör seçerken dikkat edilmesi gereken birkaç nokta var. Doğru çözümü bulmak için şu kriterleri göz önünde bulundurmalısınız:
- Debi ihtiyacı,
- Çalışma basıncı (bar değeri),
- Çalışma profili,
- Hava kalitesi gereksinimleri,
- Sektör,
- Bütçe.
Seçim sürecindeki en hassas noktalardan biri kompresörün hava üretim kapasitesini (debisi) hesaplamaktır. CFM (Cubic Feet per Minute) hesaplaması doğru değilse sistem yetersiz kalır ve bakım maliyeti artar. Endüstride bu değer FAD (Free Air Delivery / Serbest Hava Debisi) olarak ifade edilir. Motor gücü (kW veya HP) de kompresörün ne kadar hava üreteceğinin ortaya koyar.
Aşağıdaki tabloda hangi sektörde hangi kompresör tipini seçmek gerektiğini görebilirsiniz:
| Sektör | Kompresör Tipi | Nedeni |
| Gıda ve içecek | Yağsız | Kontaminasyon (bulaşma) riskini sıfırlamayı sağlar. |
| İlaç ve medikal | Yağsız | Hijyen standartlarına uymayı sağlar. |
| Elektrik | Yağsız | Devre kartları hassastır. Yağ partiküllerinin devre kartlarına zarar vermesi muhtemeldir. |
| İnşaat ve madencilik | Yağlı | Zorlu saha koşullarında parçaların uzun ömürlü olması gerekir. |
| Oto tamir ve boya | Yağlı | Daha az gürültülü çalışması iş güvenliği esasları açısından önemlidir. |
| Ağır sanayi | Yağlı | Yağlı modeller 7/24 tozlu ortamda çalışmaya dayanıklıdır. |
Kompresör tipi konusunda emin olamıyorsanız profesyonel destek almanızı öneririz. 36 yıllık tecrübemizle kompresör ile ilgili her ihtiyacınızı karşılıyoruz.
Yağlı Yağsız Kompresör Farkı Tablosu
Yağlı ve yağsız kompresörlerin farklarını aşağıdaki tabloda daha net görebilirsiniz:
| Yağlı kompresör | Yağsız kompresör |
| Yağ kullanılır. | Özel kaplama kullanılır. |
| Havada yağ buharı bulunabilir. | Yağsız hava üretir. |
| Yağın düzenli değişmesi gerekir. Filtre de düzenli kontrol edilmelidir. | Yağ olmadığı için bakım ihtiyacı düşüktür. |
| Soğutma sistemi sayesinde uzun ömürlüdür. | Sürtünme nedeniyle kullanım ömrü daha kısadır. |
| Sessiz çalışır. | Sessiz çalışır. |
| Daha uygun fiyatlıdır. | Yatırım maliyeti yüksektir. |
| Ağır sanayide, oto tamirde, fabrikalarda, inşaatta, mobilya ve lojistik sektörlerinde kullanılır. | Boya işleri, ilaç sanayi, elektronik, sağlık ve medikal, gıda ve medikal sektörlerinde kullanılır. |
| Başlangıç yatırımı düşüktür. | İlk yatırım maliyeti yüksektir. |
%100 yağsız hava garantisi gereken (Class 0 sertifikalı) alanlarda yağsız kompresör kullanmak şu yönetmelik ve standartlara göre tercih sebebidir:
- ISO 8573-1:2010
- TGK (Türk Gıda Kodeksi)
- HACCP
- GMP (Good Manufacturing Practices/İyi Üretim Uygulamaları)
- CE İşareti ve Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği (2014/68/AB)
Yağlı ve Yağsız Kompresör Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Kompresör yağsız mı çalışır?
Endüstriyel hava kompresörü yağlı ve yağsız olarak tasarlanabilir. Esasında yağ kullanılmayan hava kompresörü için kullanılan “%100 sıfır yağ” ifadesi tam olarak doğru değildir. Basınç odağında yağ bulunmasa da mekanik aksamda yağ bulunabilir. Yağsızlık, ISO 8573-1 gibi standartlarla ölçülür. Sınıf 0 sertifikalı kompresörlerde yağ bulaşma riski sıfırdır.
Yağsız kompresör zorunlu mu?
Yağsız hava üretim sistemi genel olarak zorunlu değildir. Birçok fabrikada periyodik bakımı yapılan yağlı kompresörler yeterlidir. Bazı sektörlerde yağsız kompresörler tercih edilir. Bu durum, kompresör cihazı zorunluluğundan ziyade ürünün hassasiyetinden ve saf havaya duyulan ihtiyaçtan kaynaklanır.
Yağlı kompresör mü yağsız kompresör mü uzun ömürlüdür?
Düzenli bakım yapılan ve üretici talimatlarına uygun kullanılan kompresörler uzun ömürlü olur. Kompresörün kullanım süresinde yağlı ve yağsız tipte olması da etkilidir. Yağlı kompresörler, parçaların sürekli yağlanması sayesinde daha az aşınır ve daha az bakım gerektirir.
Yağsız kompresörler neden daha pahalıdır?
Yağsız hava kompresörü modelleri yağlı kompresörlerden daha pahalıdır. Bunun nedeni yağ yerine özel malzeme ve kaplamaların kullanılmasıdır. Yüksek mühendislik standartlarında geliştirilen yağsız kompresörler, yüksek ilk yatırım maliyetine rağmen hassas üretim süreçlerinde çok tercih edilir. Yağlı kompresörlerde kullanılmış atık yağların geçici depolanması işletme için ek maliyet oluşturabilir.
Yağlı kompresör mü iyi yağsız kompresör mü?
Her iki kompresör tipinin de avantajlı ve dezavantajlı olduğu yönler vardır. En kritik nokta kompresörün sektöre ve işletmenin kullanım ihtiyacına uygun olmasıdır. Hava saflığının nihai ürünle temas açısından hayati olmadığı üretim hatlarında yağ enjeksiyonlu kompresörler tercih edilebilir. Gıda, ilaç veya elektronik gibi resmi standartların hayati önem taşıdığı sektörler için en doğru seçim yağsız kompresörlerdir.