Kompresörler endüstriyel alanlarda gereken basınçlı havayı sağlayarak üretim hatlarının kesintisiz çalışmasını sağlar. Atölyelerde ve işletmelerin üretim hattında kullanılan bu makineler iş süreçlerini hızlı ve düzenli hale getirir. Zaman zaman kullanıma bağlı olarak gelişen arızalar, üretimde üst seviyede performans almayı sağlayan kompresörleri büyük bir gider haline dönüştürebilir. Bu durumu önlemenin en iyi yolu düzenli periyotlar halinde kompresör bakımı yapmaktır .
Kompresör bakım ve onarım işlemleri cihazların verimli çalışmasını sağlar. Düzenli bakım yapılmadığında filtrelerin tıkanmasına bağlı olarak hava akışı azalır ve enerji tüketimi %5-15 oranında artar. Bu da iş akışının sekteye uğramasına neden olur.
Kompresör Bakımı Nedir?
Kompresör bakımı kompresörlerin doğru çalışmasını sağlamak üzere yapılan kontrol, temizlik ve parça değişim işlemleridir. Kompresörlerin bakım planı, makinenin türüne ve arızanın nedenine uygun şekilde yapılır. Arızalar genellikle kullanımdan (kompresörün sürekli açılıp kapanması, aniden durdurulması, az veya fazla yağ kullanılması vb.) kaynaklıdır.
Periyodik kompresör bakımı aşınmadan kaynaklanan arızaları önleyerek sistemin stabil çalışmasını sağlarken; kontrol süreçlerinin aksatılması performans kaybına ve proseslerde aksamaya yol açar. Kompresör bakımı yapan firmalar ile bakım sözleşmesi yaparak periyodik bakım yapılmasını sağlayabilirsiniz. Revizyon işlemlerini yapmadığınızda enerji tüketimi %15 artar ve maliyetler 2 hatta 3 kat yükselebilir.
Teknik bakım planı yapmadan önce şu sorulara yanıt bulmalısınız:
- Tesisimdeki hava akış miktarı ne kadar?
- Çalışma ortamında ihtiyaç duyulan minimum basınç seviyesi ne kadar?
- Kompresör yılda kaç saat çalışıyor?
- Filtreler ne sıklıkta kirleniyor?
- Sistemde basınç dalgalanması oluyor mu?
- Çalışma ortamında sıcaklık kaç derecede?
- Üretim hattı tozlu mu?
- Enerji tüketiminde artış var mı?
- Kompresör sık start-stop yapıyor mu?
Sorulara vereceğiniz yanıtlarla doğru bakım planını yapabilir, kompresörün sorunsuz çalışmasını sağlayabilirsiniz.
Hava Kompresör Bakımı Nasıl Yapılır?
Kompresörlerin hatalı çalıştırılması ve kontrolsüz şekilde kullanılması üretimde duruş riskini artırarak sürekliliği olumsuz etkiler. Bu nedenle operatörler üreticinin önerdiği kullanım prosedürlerini uygulamalıdır. Koruyucu bakım işlemleri, erken aşamadaki sorunların büyük sistem arızasına dönüşmesini önler. Aşağıdaki tabloda basit bakım ipuçlarını görebilirsiniz:
| Arıza göstergeleri | Bakım ve onarım işlemleri |
| Mekanizmanın aşınması | Yağ seviyesi kontrolü |
| Hava akışının kısıtlı olması | Hava filtresi temizliği veya değişimi |
| Ayırıcıda su birikmesi | Su ayırıcıların boşaltılması |
| Elektrik kablosunda gevşeklik veya hasar | Kablo ve bağlantı kontrolü |
| V kayışında gevşeme veya aşınma | Kayış kontrolü |
| Aşırı ısınma | Radyatör ve soğutma bobinlerinin temizliği |
Arıza göstergeleri her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Örneğin, aşırı ısınma yalnızca yağ seviyesinin düşük olmasına bağlı olmayabilir. Cihazın aşırı ısınmasına yol açan diğer etmenleri şöyle sıralayabiliriz:
- Radyatör ve soğutma kanatlarında toz birikmesi,
- 35°C ve üzeri ortam sıcaklığında soğutma veriminin düşmesi,
- Kompresörün hava akışını sınırlayacak şekilde (duvara çok yakın) konumlandırılmış olması,
- Yağ kalitesi ve viskozite kaybı,
- Aşırı yük altında çalışma,
Aşırı ısınma durumunda kompresör uyarı verir. Bu uyarı alarm sisteminin devreye girmesi veya termik korumanın devreye girmesi şeklinde olur. Kompresörün 70–90°C sıcaklıkta çalışması gerekir. Kompresör çıkış havası ve sistem içi sıcaklık değerleri 100°C’ye yaklaştığında yağ yapısının bozulma riski artar ve sistem performansı düşer. Bu nedenle aşırı ısınma durumunda acil teknik müdahale şarttır.
Aşırı ısınma durumunda önleyici bakım şu adımlardan oluşmalıdır:
- Kompresör boşta çalışma moduna getirilmelidir.
- Soğutma sistemi kontrol edilmelidir.
- Radyatör ve hava akışını engelleyen unsurlar ortadan kaldırılmalıdır.
- Ortam sıcaklığı ideal sıcaklıkta (10–25°C) tutularak soğutma sisteminin stabil çalışması sağlanmalıdır.
Kompresörün performansı üzerinde etkili unsurlardan biri de kullanıcı hatalarıdır. En çok yapılan hatalar, kompresörün çok sık açılıp kapatılması ve kondens tahliyesinin yapılmamasıdır. Sürekli start-stop yapılmasına bağlı meydana gelen basınç dalgalanmaları kompresör yük dengesini bozar. Kondens tahliyesinin yapılmamasından kaynaklanan nem birikimi iç parçaların deforme olmasına neden olur.
Performansta düşüş söz konusu olduğunda veya gürültü, titreşim gibi belirtiler görüldüğünde teknik servis kontrolü gerekir. Kompresör hava depolarında emniyet ventili bulunması ve depoların çalışma alanından uzakta güvenli bir mesafede (en az 10 metre) konumlandırılması patlama riskini azaltır.
Kompresör Bakım Periyodu Tablosu
Kompresör bakım takvimi kompresörün tipine ve üretici firmanın standartlarına göre belirlenmiştir. Şu tablo genel bakım planı hazırlarken yardımcı olur:
| Kompresör parçası | Bakım aralığı | Açıklama |
| Hava temizleyici | 1000 saatte 1 defa | Tozlu üretim ortamında filtrelerin tıkanması kompresörün etkinliğini düşürür. |
| Yağ filtresi | 1000 saatte 1 defa | Kirli ve yüksek yükte çalışan kompresörlerde revizyon kısa sürede yapılmalıdır. |
| Yağlayıcı seviyesi | 4000 ila 8000 saatte 1 defa | Kompresör çok sık çalışıyorsa kontrol sıklaştırılmalıdır. |
| Ayırma elemanı | 4000 ila 8000 saatte 1 defa | Yağ ile havayı birbirinden ayıran ayırma elemanı yüksek nem ve sıcaklık durumunda tıkanabilir. |
| Kayışlar | 7 günde 1 defa | Sürekli çalışma durumunda gevşeme riski yüksektir. |
| Motor yatağı | Her 2000 saatte 1 defa | Motor çok fazla güç harcadığında mekanik yıpranma gerçekleşir. |
| Havalandırma deliği | 7 günde 1 defa | Toz biriktiğinde kompresör hava akışı sağlayamaz ve çalışma etkinliği minimuma düşer. |
| Kondens tahliyesi | Her gün | Nemli ortamlarda su birikimi hızlanır ve mekanik parçalar deforme olur. |
Kompresör periyodik bakım döngüsünde yalnızca çalışma saati baz alınmamalıdır. Döngü kullanım yoğunluğu ve çalışma ortamına göre belirlenmelidir. Tekstil atölyesi gibi toz yoğunluğunun, nem oranının ve partikül seviyesinin yüksek olduğu çalışma ortamlarında filtreler kısa sürede kirlenir. Bu nedenle bu çalışma ortamında değişim daha kısa sürede yapılmalıdır. Kompresörün çalışma döngüsünün yüksek olduğu üretim alanlarında da servis periyodu daha sık olmalıdır.. Kompresör yükünün çok fazla olmadığı temiz üretim hattında üretici tarafından belirlenen standart bakım takvimine uyulabilir.
Kompresör Bakımında Dikkat Edilmesi Gerekenler
Kompresör bakım hizmetinde işletmelerden şu iki bilgi istenir: Kompresörün tipi, markası ve modeli. Bakım ve onarım bu doğrultuda yapılır. Vidalı, pistonlu ve yağsız kompresörlerin bakımı parçaların veya yağ filtrelerinin değişiminden ibaret değildir. Bakım sürecinin bütüncül şekilde ilerlememesi; elektriksel arıza, patlama ve hareketli parçalardan yaralanma riskini artırır. Kompresör bakımı öncesinde;
- ana şalterden gelen elektriği kesmek,
- çalışır durumdaki kompresörün kapağını açmamak veya herhangi bir parçasını sökmemek,
- makinenin içindeki basınçlı havanın boşalmasını sağlamak önemlidir.
Koruyucu bakım sürecinde yapılan yanlış müdahaleler kompresör performansını olumsuz etkiler. En sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- yanlış yağ kullanımı,
- filtrelerin değiştirilmeyip temizlenerek yeniden kullanılması,
- kayışın fazla gerilmesi.
Bahsettiğimiz bu hatalı uygulamalar mekanik parçaların aşınmasına ve sistemin çalışma performansında gerilemeye neden olur. Teknik ve detaylı bir bakımdan önce yağ deposundaki biriken suyu alın, yağ seviyesini kontrol edin ve filtreleri temizleyin. Kompresör bakımı yapacak yetkili servisin güvenilir olmasına ve orijinal parça kullanıyor olmasına dikkat edin.
Aşağıdaki tabloda günlük ve haftalık olarak hangi parçaları kontrol etmeniz gerektiğini daha net görebilirsiniz:
| Günlük kontrol | Haftalık kontrol |
| Kondens tahliyesi | Hava filtresi kontrolü |
| Yağ seviyesi kontrolü | Kayış gerginliği kontrolü |
| Ses ve titreşim kontrolü | Soğutma sistemi kontrolü |
| Basınç göstergesi kontrolü | Bağlantı kontrolü |
Kompresör Bakımı Hakkında SSS
Kompresör bakımı neden önemli?
Vidalı ve pistonlu gibi çeşitleri bulunan kompresörler üretim hattında basınçlı hava ihtiyacını karşılayarak mekanik hareket üreten sistemleri destekler. Yüksek basınçla çalışan ekipmanlardaki yağ seviyesi ve filtreler düzenli kontrol edilmediğinde performans kaybı oluşur. Ekipman kontrol prosedürlerini uygulamak sistemin stabil çalışmasına yardımcı olur.
Vidalı kompresör bakımı nasıl yapılır?
Vidalı kompresörler büyük ölçekli işletmelerde kullanılan ve hassas parçalar içeren sistemlerdir. Bu yüzden servis işlemleri hava filtresinin değişmesi ile sınırlı kalmaz. Tüm parçaların belirli aralıklarla temizlenmesi şarttır.
Kompresör bakımı kaç ayda bir yapılır?
Kompresörün en yüksek verimlilikte çalışması için haftalık, aylık ve yıllık bakım yapılması önemlidir. Bakım sıklığı kompresör tipine ve üretici önerilerine göre değişkenlik gösterebilir. Bu nedenle kullanım kılavuzunu dikkatli şekilde ele almak gerekir. Ayrıca İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında kompresörlerin periyodik kontrolünün yılda en az 1 defa yapılması zorunludur.
Kompresör bakım formu nasıl doldurulur?
Yüksek basınç altında çalışan kompresörlerde sistemli bakım şarttır. Onarım sürecinin planlı şekilde yürütülmesi için bakım formu bakım formu doldurularak sözleşme yapılması büyük önem taşır. Kompresör bakım formunda cihazın marka, model ve seri numarası gibi bilgilerin bulunması zorunludur.
Kompresör bakımı ne kadar?
Kompresörün verimli ve güvenli çalışmaması işletmeler açısından ciddi bir sorundur. Bu durum uzun vadede önemli bir gider kalemine dönüşebilir. Bu nedenle teknik servis giderleri maliyet olarak görülmemelidir. Sistem bakımı ücretleri işlem türüne ve kullanılan parçalara göre değişkenlik gösterir.
Kompresör bakımında neler yapılır?
Bakım ve onarım işlemleri kompresörün yapısına bağlı olarak arıza nedenlerinin analiz edilmesiyle gerçekleştirilir. Örneğin, aşırı ısınma yetersiz yağlanmadan kaynaklanıyorsa yağ seviyesi kontrol edilerek ekleme yapılır. Sorun hava filtrelerinin kirlenmesinden kaynaklanıyorsa filtre temizliği yapılır.
Kompresör yağı ne zaman değişir?
Kompresörün uzun süre kesintisiz çalışmasını sağlayan en önemli unsurlardan biri de kompresör yağıdır. Kirlenme veya farklı etkenlerden dolayı özelliğini kaybeden yağın kullanılmaya devam edilmesi kompresörde aşınma ve yıpranmalara yol açabilir. Kompresörün yağının değişim süresi 2000-4000 çalışma saati veya yılda 1 defadır. Doğru zamanı belirlemek için periyodik olarak yağ analizi yaptırılması tavsiye edilir.